Z umową o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy jest jak z bombą z opóźnionym zapłonem. Najczęściej jest podpisywana wraz z umową o pracę i wszyscy o niej zapominają. Leży sobie spokojnie w szufladzie przez kilka lat i ponownie pojawia się dopiero po zakończeniu współpracy. Warto więc wiedzieć, co ta umowa oznacza, gdyż po ustaniu stosunku pracy pracodawca na pewno będzie chciał, byś jej przestrzegał.

Poniższe wskazówki pomogą Ci zrozumieć swoją sytuację, gdy dostaniesz do podpisania umowę o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy, czyli tak zwaną lojalkę.

1. Jak powstaje zakaz konkurencji po ustaniu stosunku pracy

Zakaz konkurencji po ustaniu stosunku pracy, czyli tak zwana lojalka, powstaje tylko poprzez zawarcie umowy pomiędzy pracodawcą, a pracownikiem. Nie ma innej możliwości, by nałożyć na pracownika zakaz konkurencji po ustaniu stosunku pracy.

Co więcej, umowa o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy musi być pod rygorem nieważności zawarta na piśmie. Oznacza to, że ustne albo mailowe uzgodnienia nie mają tu żadnego znaczenia i nie powodują powstania zakazu konkurencji. Jeśli nic nie podpisałeś, to możesz zostać najlepszym konkurentem swojego byłego pracodawcy. Jeżeli oczywiście będziesz przestrzegać tajemnicy przedsiębiorstwa.

Umowa o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy jest umową odrębną od umowy o pracę, co nie oznacza, że musi być zawarta w odrębnym dokumencie. W praktyce bardzo często jest zawierana w tym samym dokumencie, co umowa o pracę, stanowiąc jeden z jej paragrafów. Z punktu widzenia prawa ten paragraf stanowi odrębną umowę (art. 1011 i  1012 Kodeksu pracy).

2. Czy mam obowiązek podpisać umowę o zakazie konkurencji?

Nie, nie musisz podpisywać umowy o zakazie konkurencji. Na tym polega swoboda zawierania umów. Jeżeli jednak tego nie zrobisz, to musisz liczyć się z tym, że nie zostaniesz zatrudniony lub pracodawca wypowie Ci umowę o pracę. Odmowa podpisania umowy o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy najczęściej będzie uzasadniała wypowiedzenie umowy o pracę.1

Umowa o zakazie konkurencji jest podpisywana w interesie pracodawcy, więc z natury rzeczy nie chroni pracownika. Nie znaczy to jednak, że nie można jej negocjować.

Pole do negocjacji jest niewielkie, ale istotne. Obejmuje w szczególności zakres zakazu konkurencji, odszkodowanie dla pracownika za powstrzymanie się od działalności konkurencyjnej (tzw. odszkodowanie karencyjne), czas trwania zakazu konkurencji oraz karę umowną za naruszenie zakazu konkurencji.

Warto również zadbać o to, by umowa była zrozumiała i precyzyjna. To akurat leży w interesie obu stron tej umowy.

3. Pies ogrodnika, czyli zakres zakazu konkurencji

Zakazać można tylko działalności konkurencyjnej. W dużym skrócie zakaz konkurencji oznacza, że nie wolno rywalizować z pracodawcą. Pracodawca nie może więc zakazać Ci tego, czego sam nie robi lub nie planuje. Nie może być psem ogrodnika.

Kodeks pracy nie zawiera definicji działalności konkurencyjnej, dlatego trzeba się tu odwołać do wyroków wydawanych przez sądy w sprawach o naruszenie zakazu konkurencji.

Przyjmuje się, że działalnością konkurencyjną jest aktywność przejawiana w tym samym lub takim samym zakresie przedmiotowym i skierowana do tego samego kręgu odbiorców, pokrywająca się – chociażby częściowo – z zakresem działalności podstawowej lub ubocznej pracodawcy. W rezultacie zakazana może być taka działalność, która narusza interes pracodawcy lub mu zagraża.2

Umowa o zakazie konkurencji nie może zakazać ci w ogóle wykorzystywania Twoich umiejętności zawodowych, wyuczonego fachu. Może to zrobić tylko w takim zakresie, w jakim stanowiłoby to konkurencję dla pracodawcy.

Umowa o zakazie konkurencji nie może zakazać ci w ogóle wykorzystywania Twoich umiejętności zawodowych, wyuczonego fachu. Może to zrobić tylko w takim zakresie, w jakim stanowiłoby to konkurencję dla pracodawcy.

Przykłady:

Jeżeli jesteś przedstawicielem handlowym w firmie sprzedającej oprogramowanie do obsługi gabinetów lekarskich, to bez obaw możesz zatrudnić się w firmie, która sprzedaje oprogramowanie dla biur rachunkowych.

Jeżeli jesteś spawaczem i pracujesz w firmie produkującej ogrodzenia, to możesz zatrudnić się jako spawacz w firmie produkującej zbiorniki ciśnieniowe, statki, samochody lub cokolwiek innego.

Jeżeli jesteś specjalistą do spraw marketingu w firmie budowlanej, to możesz zatrudnić się jako specjalista do spraw marketingu w firmie szkoleniowej albo w firmie prowadzącej portal internetowy.

Zauważ, że przykładowi nowi pracodawcy nie konkurują z poprzednimi pracodawcami na tym samym rynku i o tych samych klientów. Oczywiście nie zawsze to rozróżnienie będzie takie łatwe.

Dlatego warto zadbać o to, by umowa wyraźnie opisywała, choćby w sposób przykładowy, co strony rozumieją przez działalność konkurencyjną, tym bardziej, że prędzej czy później i tak trzeba będzie do tego tematu wrócić.

W interesie pracodawcy leży, by zakres zakazu konkurencji obejmował działalność główną i uboczną, aktualną i przyszłą. Prawo na to pozwala. Pracodawcy starają się więc opisać zakres zakazu konkurencji tak szeroko, jak jest to możliwe. Nie stoi to jednak na przeszkodzie w sformułowaniu umowy w taki sposób, by obejmowała ona rzeczywistą działalność pracodawcy i by strony wiedziały, o co chodzi. To leży w interesie obu stron umowy.

4. Czas trwania zakazu konkurencji

Umowa o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy musi być zawarta na czas określony (art. 1012 k.p.). Brak terminu obowiązywania umowy lub wskazanie, że zawarta jest na czas nieokreślony, powoduje nieważność całej umowy.

Termin obowiązywania zakazu konkurencji po ustaniu stosunku pracy jest jednym z tych elementów umowy, które podlegają negocjacji.

5. Odszkodowanie dla pracownika za przestrzeganie zakazu konkurencji

Umowa o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy jest umową wzajemną. Pracownik zobowiązuje się przez czas określony do powstrzymania od działalności konkurencyjnej, w zamian za co pracodawca zobowiązuje się do wypłacania na rzecz pracownika odszkodowania, zwanego czasem wynagrodzeniem karencyjnym.

Zgodnie z Kodeksem pracy to odszkodowanie nie może być niższe od 25% wynagrodzenia otrzymanego przez pracownika przed ustaniem stosunku pracy przez okres odpowiadający okresowi obowiązywania zakazu konkurencji (art. 1012 § 3 k.p.).

Kodeks pracy określa tylko minimalną wysokość odszkodowania za powstrzymanie się od działalności konkurencyjnej. Strony mogą je ustalić na wyższym poziomie.

6. Kara umowna i odszkodowanie za naruszenie zakazu konkurencji

W razie naruszenia zakazu konkurencji po ustaniu stosunku pracy pracodawca może żądać od byłego pracownika naprawienia szkody na zasadach wynikających z Kodeksu cywilnego.

Warto pamiętać, że nie działają tu ograniczenia dotyczące wysokości odszkodowania wynikające z Kodeksu pracy. W konsekwencji pracodawca może żądać odszkodowania obejmującego utracone zyski, a ponadto roszczenie pracodawcy nie jest ograniczone do wysokości trzech miesięcznych wynagrodzeń pracownika.

Umowa o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy może przewidywać karę umowną za naruszenie zakazu konkurencji, a także możliwość dochodzenia odszkodowania przewyższającego karę umowną (art. 483 i następne k.c.).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że ustalając wysokość odszkodowania należnego pracownikowi od pracodawcy za powstrzymywanie się od działalności konkurencyjnej, pracodawca wycenia w istocie wartość zakazu konkurencji.3 Wobec tego, w razie ustalenia w umowie odszkodowania dla obu stron – dla pracownika według zasad określonych w art. 1012 § 3 k.p., dla pracodawcy w postaci kary umownej – wielkości te nie powinny rażąco odbiegać od siebie.

W razie sporu pracownik może żądać obniżenia kary umownej przez sąd, jeśli wykaże że jest ona rażąco wygórowana, czyli na przykład rażąco wyższa od odszkodowania należnego pracownikowi (wynagrodzenia karencyjnego). Ta reguła doznaje jednak wyjątków i jest wiele wyroków, w których zasądzona kara umowna była wyższa od kwoty odszkodowania należnego pracownikowi. Dotyczy to najczęściej sytuacji, w których szkoda pracodawcy była zbliżona do wysokości kary umownej lub od niej wyższa.

Podsumowanie

To było tylko sześć zagadnień, które powinieneś znać podpisując umowę o zakazie konkurencji. Jest ich jednak nieco więcej i opiszę je w następnych wpisach.

Jeżeli ten artykuł spodobał Ci się albo może być komuś pomocny, udostępnij go proszę swoim znajomym.

Przypisy

  1. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2013 r. II PK 165/12
  2. Wyroki Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 11 października 2012 r., III APa 18/12, Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 3 marca 2015 r., III APa 13/14
  3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2013 r. II PK 165/12

0 komentarzy

Wyślij komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Kancelaria prawna w Katowicach a sprawa o zakaz konkurencji lub tajemnicę przedsiębiorstwa w Warszawie, Wrocławiu lub Krakowie?

6 rzeczy, które musisz wiedzieć o umowie o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy, zanim ją podpiszesz

Bądź na bieżąco!

Zapisując się, wyrażasz zgodę na przesyłanie na podany adres e-mail informacji o nowościach, produktach, usługach, promocjach i ofertach bloga Tajemnica Przedsiębiorstwa.

Wiadomości wysyłam nieczęsto, a Twoje dane będą u mnie bezpieczne.

Zapisałeś się, sprawdź swoją skrzynkę e-mail i potwierdź chęć otrzymywania moich listów.