Umowa o zakazie konkurencji. Wszystko co chcesz wiedzieć.

Umowa o zakazie konkurencji. Wszystko co chcesz wiedzieć.

Można zawrzeć dwie umowy o zakazie konkurencji pomiędzy pracodawcą i pracownikiem – w czasie trwania umowy o pracę i po jej ustaniu.

Obie są ważne, ale ważniejsza jest umowa o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy, która często jest nazywana lojalką lub umową lojalnościową (art. 1011 § 1 i 1012 § 1 Kodeksu pracy).

Ten artykuł dotyczy umów o zakazie konkurencji z pracownikiem. Jeżeli interesują Cię inne zakazy konkurencji, to pod koniec znajdziesz linki do odpowiednich artykułów.

Spis treści

  1. Umowa o zakazie konkurencji w czasie trwania stosunku pracy
  2. Umowa o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy
  3. Zakaz konkurencji bez umowy o zakazie konkurencji. Obowiązek lojalności i dbania o dobro zakładu pracy
  4. Co oznacza zakaz konkurencji
  5. Działalność konkurencyjna
  6. Odszkodowanie dla pracownika za zakaz konkurencji
  7. Czas trwania zakazu konkurencji
  8. Wypowiedzenie umowy o zakazie konkurencji
  9. Odmowa podpisania umowy o zakazie konkurencji
  10. Odpowiedzialność pracownika za naruszenie zakazu konkurencji
  11. Kara umowna za naruszenie zakazu konkurencji
  12. Forma umowy o zakazie konkurencji
  13. Inne zakazy konkurencji

Potrzebujesz porady prawnej w sprawie zakazu konkurencji?

Zapytaj mnie o telefoniczną konsultację.

+48 604239125 

[email protected]

Robert Solga
radca prawny

1. Umowa o zakazie konkurencji w czasie trwania stosunku pracy

Umowa ta oznacza, że w czasie trwania stosunku pracy pracownik nie może konkurować z pracodawcą, czyli prowadzić działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy oraz pracować dla kogoś, kto prowadzi taką działalność konkurencyjną.

Zakaz konkurencji w czasie trwania stosunku pracy jest nieodpłatny.

Należy pamiętać, że nawet gdy pracownik nie podpisze umowy o zakazie konkurencji, jest związany obowiązkiem lojalności i obowiązkiem dbania o dobro zakładu pracy, co w pewnym zakresie oznacza zakaz konkurowania z pracodawcą. Więcej na ten temat niżej

2. Umowa o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy

Umowa ta oznacza, że przez określony czas po ustaniu stosunku pracy były pracownik nie może konkurować z pracodawcą, czyli prowadzić działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy oraz pracować dla kogoś, kto prowadzi taką działalność konkurencyjną.

Zakaz konkurencji po ustaniu stosunku pracy jest odpłatny, czyli pracodawca musi płacić byłemu pracownikowi odszkodowanie za powstrzymywanie się od działalności konkurencyjnej. Musi być również zawarty na czas określony.

Jeżeli pracownik nie ma umowy o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy oznacza to, że od razu po rozwiązaniu umowy o pracę może zatrudnić się u konkurenta lub otworzyć własną, konkurencyjną działalność gospodarczą.

Wtedy jedynym ograniczeniem w konkurowaniu z byłym pracodawcą będzie tajemnica przedsiębiorstwa, o ile pracodawca ją miał (więcej na ten temat w artykule Tajemnica przedsiębiorstwaUmowa o zachowaniu poufności z pracownikiem), oraz zasady uczciwej konkurencji (więcej na ten temat w artykuł Nieuczciwa konkurencja – co to jest, przykłady).

3. Zakaz konkurencji bez umowy o zakazie konkurencji. Obowiązek lojalności i dbania o dobro zakładu pracy

Brak umowy o zakazie konkurencji nie oznacza jeszcze, że pracownik może bez ograniczeń konkurować ze swoim pracodawcą.

Pracownik tylko z tego powodu, że zawarł umowę o pracę, jest zobowiązany w czasie trwania stosunku pracy dbać o dobro zakładu pracy, chronić jego mienie oraz zachować w tajemnicy informacje, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę. Jest to tak zwany obowiązek lojalności wobec pracodawcy i jest on podstawowym obowiązkiem pracowniczym (art. 100 § 2 pkt. 4 Kodeksu pracy).

Nawet jednak bez umowy o zakazie konkurencji w czasie trwania stosunku pracy pracownik nie może prowadzić działalności konkurencyjnej, która godzi w interesy pracodawcy. Więcej na ten temat znajdziesz w artykule Zakaz konkurencji mimo braku umowy o zakazie konkurencji.

Dlaczego zatem należy podpisywać umowę o zakazie konkurencji? Między innymi dlatego, że obowiązek lojalności ustaje z chwilą rozwiązania umowy o pracę. Od tego momentu były już pracownik nie ma obowiązku dbania o dobro byłego zakładu pracy.

4. Co oznacza zakaz konkurencji

Zakaz konkurencji oznacza, że w zakresie określonym w umowie pracownik nie może:

a) prowadzić działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy ani

b) świadczyć pracy w ramach stosunku pracy lub na innej podstawie na rzecz podmiotu prowadzącego taką działalność (zakaz konkurencji).

Kluczowe jest tutaj pojęcie „działalność konkurencyjna”, ponieważ zakaz może dotyczyć tylko „działalności konkurencyjnej”. W dużym skrócie, pracodawca nie może zakazać tego, czego sam nie robi lub nie planuje robić, czyli nie może być psem ogrodnika. Więcej o działalności konkurencyjnej niżej.

Istotne jest również określenie zakresu zakazu konkurencji w odniesieniu do zakazanych form aktywności pracownika.

Warto napisać w umowie w jakich formach pracownik nie może prowadzić działalności konkurencyjnej (np. jednoosobowa działalność gospodarcza, spółki cywilne, osobowe, kapitałowe, ilość posiadanych udziałów lub akcji, itp.), a także co oznacza, że nie może pracować na rzecz podmiotu, który prowadzi taką działalność (np. pozostawanie członkiem organów, agentem, prokurentem, itp.).

5. Działalność konkurencyjna

Zakres zakazu konkurencji powinien wynikać z umowy. Strony mogą w umowie zawęzić pojęcie działalności konkurencyjnej w stosunku do tej, którą prowadzi pracodawca (na przykład terytorialnie lub przedmiotowo), ale nie mogą go rozszerzyć poza tę działalność.

Ustalenie tego, co jest działalnością konkurencyjną, należy zacząć od zapoznania się z umową o zakazie konkurencji.

Zakres zakazu konkurencji nie może jednak wykraczać poza działalność pracodawcy.

Działalnością konkurencyjną jest aktywność przejawiana w tym samym lub takim samym zakresie przedmiotowym i skierowana do tego samego kręgu odbiorców, pokrywająca się – chociażby częściowo – z zakresem działalności podstawowej lub ubocznej pracodawcy.

W rezultacie zakazana może być taka działalność, która narusza interes pracodawcy lub mu zagraża.2

W celu ustalenia, czy nowy pracodawca prowadzi działalność konkurencyjną wobec byłego pracodawcy, należy porównać działalności obu pracodawców. Jeżeli w jakimś zakresie, nawet ubocznym, pokrywają się, mamy do czynienia z tak zwanym stosunkiem konkurencyjności. Zatrudnienie się u takiego pracodawcy będzie oznaczało naruszenie zakazu konkurencji.

Pracownik związany zakazem konkurencji nie może świadczyć pracy lub usług tylko na rzecz podmiotów, które prowadzą działalność konkurencyjną wobec byłego pracodawcy. Może pracować dla wszystkich innych podmiotów.

Przykłady:

Przedstawiciel handlowy w firmie sprzedającej materiały budowlane bez obaw może zatrudnić się w firmie, która sprzedaje artykuły spożywcze.

Spawacz w firmie produkującej ogrodzenia może zatrudnić się jako spawacz w firmie produkującej zbiorniki ciśnieniowe, statki, samochody lub cokolwiek innego.

Specjalista do spraw marketingu w firmie sprzedającej odzież dziecięcą może zatrudnić się jako specjalista do spraw marketingu w firmie sprzedającej odzież dla dorosłych.

6. Odszkodowanie dla pracownika za zakaz konkurencji

Umowa o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy jest umową odpłatną. Pracownik powinien otrzymać od byłego pracodawcy odszkodowanie za powstrzymanie się od działalności konkurencyjnej. Z reguły jest ono wypłacane miesięcznie, w miarę przestrzegania przez pracownika zakazu konkurencji.

Minimalne odszkodowanie za zakaz konkurencji nie może być niższe od 25% wynagrodzenia otrzymanego przez pracownika przed ustaniem stosunku pracy przez okres odpowiadający okresowi obowiązywania zakazu konkurencji i może być wypłacane w miesięcznych ratach (art. 1012 § 3 k.p.).

Kodeks pracy określa tylko minimalną wysokość odszkodowania. Strony mogą je ustalić na wyższym poziomie.

Nieustalenie w umowie wysokości odszkodowania za zakaz konkurencji, albo ustalenie go w wysokości niższej od minimalnej, powoduje, że z mocy prawa były pracownik powinien otrzymać odszkodowanie minimalne.

7. Czas trwania zakazu konkurencji

Umowa o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy musi być zawarta na czas określony (art. 1012 k.p.). Umowa bez terminu albo zawarta na czas nieokreślony, jest nieważna.

Czas trwania zakazu konkurencji nie powinien przekraczać rzeczywistej potrzeby pracodawcy. W praktyce najczęściej spotyka się zakazy konkurencji trwające od kilku miesięcy do 2 lat.

Zbyt długi okres zakaz konkurencji może zostać uznany za sprzeczny z zasadą swobody umów lub zasadami współżycia społecznego, co z kolei spowoduje nieważność całej umowy.

8. Wypowiedzenie umowy o zakazie konkurencji

Pracodawca może w pewnych sytuacjach wypowiedzieć umowę o zakazie konkurencji albo od niej odstąpić. Umowę tę można również rozwiązać w drodze porozumienia stron.

Więcej na ten temat znajdziesz w artykule Wypowiedzenie umowy o zakazie konkurencji.

9. Odmowa podpisania umowy o zakazie konkurencji

Pracownik nie ma obowiązku podpisania umowy o zakazie konkurencji.

Jeżeli jednak odmówi podpisania umowy o zakazie konkurencji, to musi liczyć się z tym, że pracodawca wypowie mu umowę o pracę. Odmowa podpisania umowy o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy najczęściej uzasadnia wypowiedzenie umowy o pracę.1

10.  Odpowiedzialność pracownika za naruszenie zakazu konkurencji

Mamy dwie umowy o zakazie konkurencji. Odpowiedzialność za ich naruszenie każdej z nich podlega różnym zasadom.

Odpowiedzialność za naruszenie zakazu konkurencji w czasie trwania stosunku pracy

Za naruszenie zakazu konkurencji w czasie trwania stosunku pracy pracownik ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą zgodnie z Kodeksem pracy.

Jeżeli pracownik wyrządził szkodę nieumyślnie, to jego odpowiedzialność odszkodowawcza ograniczona jest do wysokości rzeczywistej straty pracodawcy oraz trzymiesięcznego wynagrodzenia (art. 114-115 i 119 k.p.).

Jeżeli jednak pracownik wyrządził szkodę umyślnie, to ponosi nieograniczoną odpowiedzialność za straty i utracone zyski pracodawcy, bez ograniczenia do trzymiesięcznego wynagrodzenia (art. 122 k.p.).

Więcej na ten temat w artykule Odszkodowanie za naruszenie zakazu konkurencji przez pracownika w czasie trwania umowy o pracę.

Odpowiedzialność za naruszenie zakazu konkurencji po ustaniu stosunku pracy

Odpowiedzialność odszkodowawcza za naruszenie zakazu konkurencji po ustaniu stosunku pracy podlega pod Kodeks cywilny. Oznacza to, że nie mają do niej zastosowania ograniczenia odpowiedzialności wynikające z Kodeksu pracy.

W konsekwencji były pracodawca może żądać naprawienia szkody obejmującej straty i utracone zyski w pełnej wysokości, bez żadnych ograniczeń.  

11. Kara umowna za naruszenie zakazu konkurencji

Umowa o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy może przewidywać karę umowną za naruszenie zakazu konkurencji (art. 483 i następne k.c.). Kara taka nie jest dopuszczalna w odniesieniu do naruszenia zakazu konkurencji w czasie trwania umowy o pracę.

Jeżeli kara umowna jest rażąco wygórowana, pracownik w czasie procesu może żądać, by sąd obniżył ją do odpowiedniej wysokości.

Więcej: Kara umowna za naruszenie zakazu konkurencji – jak ustalić jej wysokość oraz obniżyć w razie sporu.

12. Forma umowy o zakazie konkurencji

Umowa o zakazie konkurencji, zarówno w czasie trwania stosunku pracy jak i po jego ustaniu, musi być zawarta w formie pisemnej, pod rygorem nieważności. Oznacza to, że ustne albo mailowe uzgodnienia są nieważne. 

Umowa o zakazie konkurencji jest umową odrębną od umowy o pracę. Nie oznacza to, że musi być zawarta w odrębnym dokumencie. W praktyce często jest zawierana w tym samym dokumencie, co umowa o pracę, i stanowi jeden z jej paragrafów. Z punktu widzenia prawa ten paragraf stanowi właśnie odrębną umowę o zakazie konkurencji (art. 1011 i 1012 Kodeksu pracy).

Ma to duże znaczenie, zwłaszcza gdy umowę o zakazie konkurencji podpisuje pełnomocnik. Pełnomocnictwo do zawarcia umowy o pracę nie uprawnia bowiem do zawarcia umowy o zakazie konkurencji. Są to przecież dwie odrębne umowy.

13. Inne zakazy konkurencji  

Jeżeli interesuje Cię inny rodzaj zakazu konkurencji, to podaję linki do odpowiednich artykułów na moim blogu.

Zakaz konkurencji między przedsiębiorcami (B2B)

Zakaz konkurencji w umowie agencyjnej

Zakaz konkurencji w umowie cywilnoprawnej

Zakaz konkurencji członka zarządu

Zakaz konkurencji między wspólnikami spółki jawnej

Zakaz konkurencji dla członka rodziny

Zakaz konkurencji dla programisty i w branży IT

Czy można chronić klientów w branży transportowej? Zakaz konkurencji ze spedytorem

Jeżeli potrzebujesz pomocy prawnej w sprawie umowy o zakazie konkurencji, skontaktuj się ze mną:

e-mail: [email protected]

Potrzebujesz umowy o zakazie konkurencji?

Zapytaj mnie o telefoniczną konsultację.

+48 604239125 

[email protected]

Robert Solga
radca prawny

Przypisy

  1. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2013 r. II PK 165/12
  2. Wyroki Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 11 października 2012 r., III APa 18/12, Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 3 marca 2015 r., III APa 13/14
  3. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2013 r. II PK 165/12

Kiedy umowa o zakazie konkurencji jest nieważna i jak ominąć zakaz konkurencji

Kiedy umowa o zakazie konkurencji jest nieważna i jak ominąć zakaz konkurencji

Najlepiej zawierać ważne umowy. Nieważność umowy, tak samo jak brak precyzji w umowie, to problem dla obu stron. Nigdy nie wiadomo, kto na tym skorzysta, a kto straci. 

Tylko teoretycznie nieważność umowy o zakazie konkurencji może leżeć w interesie pracownika. Co jednak, gdy pracownik będzie chciał przestrzegać umowy i otrzymać odszkodowanie? Wtedy odszkodowanie się nie należy. A zatem wracamy do początku. 

Poza nieważnością umowy o zakazie konkurencji, często powstaje pomysł jej ominięcia. Poniżej opiszę, jak to jest z obejściem zakazu konkurencji. 

Zakaz konkurencji między przedsiębiorcami (B2B)

Umowa o zakazie konkurencji. Wszystko co chcesz wiedzieć. 

Problem z umową o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy zwykle pojawia się w okresie wypowiedzenia umowy o pracę albo już po jej rozwiązaniu. Głupio dowiedzieć się w tym momencie, że umowa o zakazie konkurencji z odchodzącym pracownikiem jest nieważna, prawda? Jakoś słabo widzę wtedy szanse na podpisanie aneksu, który by ją uratował.

Niezależnie od tego, czy jesteś pracodawcą, czy pracownikiem, warto wiedzieć, na czym się stoi.

(więcej…)

Zakaz konkurencji dla programisty–na co zwrócić uwagę?

Zakaz konkurencji dla programisty–na co zwrócić uwagę?

Zakaz konkurencji dla programisty, czy też szerzej mówiąc, w branży IT, zależy od formy współpracy.

Naturalnie, w pierwszej kolejności przychodzi na myśl umowa o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy, ale praktyka w branży pokazuje, że programistów, informatyków i specjalistów IT, z reguły zatrudnia się na podstawie umowy B2B, czyli tak zwanego samozatrudnienia.

W innych artykułach na moim blogu omówiłem szczegóły związane zarówno z umową o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy, jak i w umowie B2B. W tym artykule skupię się na tym, na co należy zwrócić uwagę, jeżeli jesteś programistą lub innym specjalistą IT i zawierasz umowę o zakazie konkurencji. 

Więcej:

Umowa o zakazie konkurencji. Wszystko co chcesz wiedzieć.

Zakaz konkurencji B2B

Spis treści

Na co zwrócić uwagę w umowie o zakazie konkurencji z programistą?

Dlaczego firmy IT stosują zakaz konkurencji w umowach z programistami

Co oznacza działalność konkurencyjna w IT

Czas trwania zakazu konkurencji

Odszkodowanie za zakaz konkurencji

Kara umowna i odszkodowanie za złamanie zakazu konkurencji

Tajemnica przedsiębiorstwa, czyli obowiązek zachowania poufności informacji

Na co zwrócić uwagę w umowie o zakazie konkurencji z programistą?

Zacznę od tego, że programiści z którym rozmawiam, z reguły są świadomi mocy zakazu konkurencji i jeżeli się na niego godzą, to w konkretnym, wystarczającym dla zamawiającego zakresie. Niestety zdarzają się też takie umowy, w których zakres zakazu konkurencji nie jest precyzyjnie oznaczony, a to powoduje poważne problemy przy zmianie pracy. Zwłaszcza jeżeli pracodawca (zamawiający) jest dużą firmą, np. software house działającym w wielu branżach. Używam słowa „pracodawca” nieco dla uproszczenia, ale również z tego powodu, że Wy go najczęściej używacie, mimo że nie współpracujecie na podstawie umowy o pracę, a w oparciu o samozatrudnienie, czyli umowę B2B. W umowie zapewne taki „pracodawca” jest nazywany zleceniodawcą lub zamawiającym.

Dlaczego firmy IT stosują zakaz konkurencji w umowach z programistami

Firmy zatrudniające programistów i specjalistów IT (dalej będę pisał o programistach, ale wiadomo, o co chodzi), mają jeden wspólny problem. Chcą zabezpieczyć się przed tym, by programista przy okazji zmiany pracy nie przejął klienta, dla którego pracuje, albo jeszcze gorzej, kilku klientów. Jest to realny problem, jeżeli programista jest dedykowany do projektu dla konkretnego klienta, zna jego potrzeby, pracuje nad jego programem, systemem, stroną internetową lub aplikacją od dłuższego czasu. Odejście takiego programisty bezpośrednio do klienta, albo do innej firmy, która dla niego świadczy lub może świadczyć usługi, to często utrata konkretnych pieniędzy. Oczywiście, nie jest to jedyne zagrożenie związane z odejściem, ale za to najczęstsze.

Potrzebujesz porady prawnej w sprawie zakazu konkurencji?

Zapytaj mnie o telefoniczną konsultację.

+48 604239125 

[email protected]

Robert Solga
radca prawny

Co oznacza działalność konkurencyjna w IT

Zakazem konkurencji można zakazać tylko prowadzenia działalności konkurencyjnej (w różnych formach) oraz pracy albo świadczenia usług na rzecz konkurenta.

To, jak szeroko należy rozumieć działalność konkurencyjną, określa umowa. Jeżeli nie skupimy się na tym zapisie, to może się okazać, że działalność konkurencyjna będzie oznaczała całą działalność pracodawcy (zamawiającego), a w konsekwencji zakres zakazu konkurencji będzie bardzo szeroki. Jako przykład podam firmę produkującą oprogramowanie dla wielu branż albo software house, który działa w wielu branżach i obsługuje wielu klientów. Jeżeli nie ograniczymy zakresu działalności konkurencyjnej, będzie to najczęściej oznaczało, że nie możemy działać lub pracować nawet w ubocznym, niewielkim dla naszego pracodawcy, obszarze rynku. 

Warto więc na etapie podpisywania umowy skupić się na tym, jak należy rozumieć działalność konkurencyjną, czyli gdzie nie możemy pracować lub prowadzić działalności.

Trzeba oczywiście uwzględnić interes pracodawcy, niemniej dobrze jest to zrobić w taki sposób, by zakaz konkurencji nie „wyciął” nas z rynku. Z drugiej strony, solidny pracodawca w tej branży sam rozumie, że szeroki zakaz konkurencji nie zachęca do nawiązania współpracy, natomiast precyzyjny, zabezpieczający konkretne interesy zakaz konkurencji, jest całkowicie wystarczający.

Jak więc ograniczyć zakres działalności konkurencyjnej? Poprzez wskazanie konkretnych klientów, firm, branży, technologii programowania lub terytorium. W wielu wypadkach będzie to wystarczające, by należycie chronić interes pracodawcy, a z drugiej strony akceptowalne dla samozatrudnionego programisty. 

Czas trwania zakazu konkurencji

No cóż. Tutaj mamy naprawdę różne rozwiązania, chociaż najczęściej widzę zakazy trwające rok. Z punktu widzenia pracodawcy, powinien to być taki okres, który zapewni mu czas na skuteczne zastąpienie programisty, tak, by jego przewaga polegająca na znajomości programu lub systemu, na którym pracuje u klienta, a także na relacjach z klientem, została zniwelowana. Z punktu widzenia pracownika IT, oczywiście czym krótszy zakaz, tym lepszy. Wszystko zależy od okoliczności, może się okazać, że sześć lub kilka miesięcy jest tu wystarczające. W każdym razie jest to punkt w umowie, na którym warto się chwilę zatrzymać.

Odszkodowanie za zakaz konkurencji

Zażywszy, że zakaz konkurencji w IT często opiera się na relacjach B2B, może on być nieodpłatny, i taka wersja przeważa. Nie znaczy to jednak, że tak musi być. Wszystko jest kwestią negocjacji. Więcej na temat odpłatności zakazu konkurencji w umowach między przedsiębiorcami, czyli też na samozatrudnieniu, znajdziesz w tym artykule.

Kara umowna i odszkodowanie za złamanie zakazu konkurencji

Umowa z reguły przewiduje karę umowną za naruszenie zakazu konkurencji, a także zapis, że pracodawca może żądać odszkodowania przewyższającego tę karę. Jest to pewien standard w tego typu umowach, warto jednak zadbać, by kara umowna już na etapie jej zastrzegania nie była rażąco wygórowana.

Więcej na ten temat znajdziesz artykule Kara umowna za naruszenie zakazu konkurencji – jak ustalić jej wysokość oraz w podcaście Jak wygrać sprawę o karę umowną za naruszenie zakazu konkurencji. Dotyczą one co prawda kary umownej w umowie o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy, więc kwestie miarkowania wyglądają nieco inaczej, ale ogólne zasady są bardzo podobne.

Warto pamiętać, że kara umowna, jeżeli umowa przewiduje możliwość dochodzenia odszkodowania ją przewyższającego, nie limituje odpowiedzialności za naruszenie zakazu konkurencji. Jeżeli szkoda wynikająca z naruszenia zakazu konkurencji będzie wyższa od kary umownej, co były pracodawca (zamawiający) musi udowodnić, to będzie mógł dochodzić naprawienia szkody w pełnej wysokości, w tym głównie utraconych korzyści.

Tajemnica przedsiębiorstwa, czyli obowiązek zachowania poufności informacji

Trzeba pamiętać, że brak zakazu konkurencji nie oznacza pełnej dowolności po zakończeniu współpracy. Z reguły umowy przewidują obowiązek zachowania poufności informacji, które stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa byłego pracodawcy. Wykorzystanie tych informacji stanowi czyn nieuczciwej konkurencji i może być podstawą odpowiedzialności odszkodowawczej, a czasami nawet karnej. Dodatkowo standardem w umowach jest zastrzeganie kary umownej za naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa.

Jeżeli masz jakieś pytania dotyczące zakazu konkurencji w IT, to zapraszam do kontaktu.

Wypowiedzenie umowy o zakazie konkurencji

Wypowiedzenie umowy o zakazie konkurencji

Wypowiedzenie, odstąpienie i inne sposoby rozwiązania umowy o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy.

Przy podpisywaniu umowy o zakazie konkurencji często nie myśli się o tym, jak ją później rozwiązać. Myśl o tym, że może warto by ją rozwiązać, pojawia się zazwyczaj w okresie wypowiedzenia umowy o pracę albo gdy zakaz konkurencji staje się dotkliwy.

Problem z rozwiązywaniem umowy o zakazie konkurencji mają zarówno pracodawcy, jak i pracownicy.

Pracodawcy z reguły chcą przestać płacić odszkodowanie, ponieważ dochodzą do wniosku, że zakaz konkurencji już im się nie opłaca. Pracownicy natomiast chcą znaleźć pracę, na której się znają. Zdarza się, że umowa o zakazie konkurencji jest rozwiązywana w drodze porozumienia, ale co robić, gdy jest to niemożliwe? 

Jest kilka możliwości rozwiązania umowy o zakazie konkurencji, w tym bez obowiązku dalszego płacenia odszkodowania przez pracodawcę. Ważne, by wiedzieć o nich na etapie zawierania umowy. „Goła” umowa o zakazie konkurencji, bez dodatkowych zapisów, które pozwalają na jej rozwiązanie, rzeczywiście jest nierozwiązywalna. Z jednym wyjątkiem, który wynika z Tarczy 4.0., o którym piszę niżej. 

Spis treści

1) Warunek rozwiązujący umowę o zakazie konkurencji

2) Odstąpienie od umowy o zakazie konkurencji

3) Wypowiedzenie umowy o zakazie konkurencji

4)  Wypowiedzenie umowy o zakazie konkurencji na podstawie Tarczy 4.0

5) Wypowiedzenie umowy o zakazie konkurencji przez pracownika

6) Rozwiązanie umowy o zakazie konkurencji w drodze porozumienia stron

1. Warunek rozwiązujący umowę o zakazie konkurencji

Można w umowie o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy zamieścić warunek ją rozwiązujący (np. w postaci ustania przyczyny uzasadniającej zakaz konkurencji).

Warunek to zdarzenie przyszłe i niepewne (art. 89 k.c.). Dodatkowo często przyjmuje się, że to zdarzenie nie powinno zależeć od woli jednej ze stron. Ziszczenie się warunku powoduje, że umowa o zakazie konkurencji ulega rozwiązaniu, czyli były pracownik przestaje być związany zakazem, a były pracodawca nie musi płacić odszkodowania. Rozwiązanie umowy następuje automatycznie, bez potrzeby jej wypowiadania.

W praktyce trudno jest sformułować warunek, który rozwiązuje umowę o zakazie konkurencji. Nie jest to najprostszy sposób rozwiązania umowy o zakazie konkurencji. Jeżeli decydujesz się na jego zastosowanie, to warto dodać do umowy inne sposoby jej rozwiązania, o których piszę niżej. Na wszelki wypadek, gdyby okazało się, że z tym warunkiem coś jest nie tak.

Więcej na ten temat: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2004 r., I PK 398/03, oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 sierpnia 2007 r., II PK 45/07.

2. Odstąpienie od umowy o zakazie konkurencji

Można wprowadzić do umowy zapis, na podstawie którego pracodawca będzie uprawniony do odstąpienia od umowy w określonym terminie. Jest to tak zwane umowne prawo odstąpienia (art. 395 k.c.). Oczywiście, prawo do odstąpienia może być zastrzeżone dla obu stron, ale w umowie o zakazie konkurencji byłoby to bez sensu z punktu widzenia pracodawcy, więc w praktyce zastrzega się je tylko na rzecz pracodawcy. 

Warunkiem skuteczności umownego prawa do odstąpienia jest wskazanie strony, która jest uprawiona do odstąpienia (czyli pracodawcy), oraz terminu końcowego, do którego pracodawca będzie mógł od umowy odstąpić. Niewskazanie terminu końcowego powoduje, że prawo do odstąpienia od umowy jest nieważne.

Zastrzeżenie odstąpienia od umowy o zakazie konkurencji jest zgodne z prawem, gdy ma ono nastąpić do dnia rozwiązania stosunku pracy (wyrok SN z dnia 26 lutego 2003 r., I PK 16/02).

Potrzebujesz porady prawnej w sprawie zakazu konkurencji?

Zapytaj mnie o telefoniczną konsultację.

+48 604239125 

[email protected]

Robert Solga
radca prawny

3. Wypowiedzenie umowy o zakazie konkurencji przez pracodawcę

Wypowiedzenie umowy jest najkorzystniejszym rozwiązaniem dla pracodawcy, ponieważ może podjąć decyzję nie tylko do końca obowiązywania umowy o pracę, ale również później, w czasie trwania zakazu konkurencji, kiedy jest już w stanie ocenić skutki odejścia pracownika.

Początkowo Sąd Najwyższy wymagał, by umowa o zakazie konkurencji określała sytuacje, w których były pracodawca ma możliwość jej wypowiedzenia (wyrok SN z 26 lutego 2003 r. I PK 139/02). W późniejszym okresie pojawiły się wyroki, które swobodniej podeszły do tej kwestii.

Na przykład w jednym z wyroków Sąd Najwyższy stwierdził, że przyczyna wypowiedzenia może być w umowie sformułowana w sposób ogólny, co nie podlega weryfikacji sądowej. W sprawie, którą sąd rozpatrywał, umowa przewidywała, że jej rozwiązanie może nastąpić w razie „ustania przyczyn uzasadniających istnienie zakazu konkurencji” (wyrok SN z 22 czerwca 2012 r., I PK 237/11). W innej sprawie Sąd Najwyższy stwierdził, że „do skorzystania przez pracodawcę z wzajemnie uzgodnionego przez strony umowy uprawnienia do wypowiedzenia umowy przez pracodawcę nie jest wymagane, aby w umowie strony wskazały konkretne przyczyny wypowiedzenia terminowej umowy o zakazie konkurencji. To pracodawca dokonując wypowiedzenia umowy o zakazie konkurencji jest uprawniony do oceny, czy ustały już przyczyny uzasadniające ten zakaz i ocena ta nie podlega kontroli sądowej, gdyż zależy od subiektywnego uznania pracodawcy, dbającego o ochronę własnych interesów” (wyrok SN z 12 listopada 2014 r., I PK 86/14).

Dopuszczalność wypowiadania umów o zakazie konkurencji jest na bieżąco kształtowana w wyrokach Sądu Najwyższego, dlatego, mimo korzystnych dla pracodawców wyroków, należy zachować szczególną uwagę przy konstruowaniu takich zapisów.   

4. Wypowiedzenie umowy o zakazie konkurencji na podstawie Tarczy 4.0.

W okresie obowiązywania zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii, ogłoszonego z powodu COVID-19, pracodawcy mają możliwość rozwiązania umowy o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy z zachowaniem 7 dniowego okresu wypowiedzenia. Więcej na ten temat znajdziesz w artykule Tarcza 4.0. Wcześniejsze rozwiązanie zakazu konkurencji. Wzór wypowiedzenia umowy o zakazie konkurencji.

5. Wypowiedzenie umowy o zakazie konkurencji przez pracownika

Czy pracownik może wypowiedzieć umowę o zakazie konkurencji? Nie może, chyba że umowa o zakazie konkurencji daje mu taką możliwość, ale muszę przyznać, że tylko raz w życiu widziałem umowę o zakazie konkurencji, która przewidywała dla pracownika możliwość jej wypowiedzenia. Zakładam, że pracodawca pomylił się albo ściągnął jakiś wzór z Internetu. Uprawnienie pracownika do wypowiedzenia umowy o zakazie konkurencji przekreśla sens takiej umowy dla pracodawcy.

6. Rozwiązanie umowy o zakazie konkurencji w drodze porozumienia stron

Jak każda inna umowa, umowa o zakazie konkurencji może być rozwiązana za porozumieniem stron. Jak to mówią, do tanga trzeba dwojga, a z tym na etapie rozwiązywania umowy o pracę jest różnie.

To by było tyle. W razie pytań, zapraszam oczywiście do kontaktu.

Jak wygrać sprawę o karę umowną za naruszenie zakazu konkurencji

Jak wygrać sprawę o karę umowną za naruszenie zakazu konkurencji

Co oznacza złamanie zakazu konkurencji i jak wygrać sprawę o karę umowną za złamanie zakazu? Na te pytania odpowiadam w tym odcinku mojego podcastu.

Przeczytaj też:

Co musisz wiedzieć zanim podpiszesz umowę o zakazie konkurencji?
Jak ustalić wysokość kary umownej za złamanie zakazu konkurencji?

Omawiam wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 27 czerwca 2019 r., III APa 7/19, w sprawie, w której pracodawca pozwał byłego pracownika o karę umowną za złamanie zakazu konkurencji.

W podcaście TP015 dowiesz się:

  1. Co musisz zrobić, by wygrać sprawę o karę umowną za naruszenie zakazu konkurencji,
  2. Jak pracownik może się bronić w sprawie o naruszenie zakazu konkurencji,
  3. Czy musisz udowodnić szkodę,
  4. Co oznacza miarkowanie kary umownej,
  5. Do jakiej wysokości sądy obniżają karę umowną za złamanie zakazu konkurencji,
  6. Czy warto zastrzegać karę umowną wyższą od odszkodowania, jakie ma otrzymać pracownik.

Linki do wyroków i artykułów, o których mowa w tym odcinku podcastu:

Potrzebujesz porady prawnej w sprawie zakazu konkurencji?

Zapytaj mnie o telefoniczną konsultację.

+48 604239125 

[email protected]

Robert Solga
radca prawny

Jak chronić przed przejęciem klientów w firmie transportowej i spedycyjnej. Tajemnica przedsiębiorstwa i zakaz konkurencji.

Jak chronić przed przejęciem klientów w firmie transportowej i spedycyjnej. Tajemnica przedsiębiorstwa i zakaz konkurencji.

Przejęcie klientów przez pracownika odchodzącego z firmy transportowej lub spedycyjnej zdarza się chyba częściej, niż w innych firmach. W każdym razie wynika to z moich obserwacji. Jest tu pewna, że się tak wyrażę elegancko, nadreprezentacja takich sytuacji.

Dlatego, jeżeli prowadzisz firmę transportową lub spedycyjną, musisz wiedzieć, jak przygotować się na odejście pracownika i jak się zachować, jeżeli już to nastąpi. Bo że nastąpi, to jest to niemal pewne. Dzisiaj nikt nie pracuje w jednej firmie do emerytury.

Fragment webinaru. Cały webinar znajdziesz tutaj.

Nie będę odkrywczy jeżeli stwierdzę, że bardziej opłaca się zapobiegać, niż leczyć. Wprowadzenie w firmie odpowiedniej kultury ochrony informacji biznesowych i szkolenie pracowników jest tu bardzo ważne. Jeżeli pracownicy będą wiedzieli, jakie informacje są poufne, jakie mają zobowiązania wobec pracodawcy, w czasie i po ustaniu stosunku pracy, co jest zgodne z prawem, a co nie, to rzadziej będzie dochodziło do utraty klientów w razie ich odejścia.

Wszystkie te kwestie omawiałem niedawno na webinarze, będącym w rzeczywistości szkoleniem online, dotyczącym właśnie ochrony klientów w branży transportowej i spedycyjnej. Co jakiś czas będę takie webinary powtarzał, więc zapraszam do zapisania się na mój newsletter. Jeżeli natomiast już teraz chcesz zapoznać się z nagraniem webinaru, to jest on dostępny tutaj, w sklepie na blogu.

Fragment webinaru. Cały webinar znajdziesz tutaj.

Jako pracodawca podlegasz pewnej ochronie niejako z mocy prawa, tylko dlatego, że pracownik zawarł z Tobą umowę o pracę. Jest to tak zwany pracowniczy obowiązek dbania o dobro zakładu pracy. Niestety ten obowiązek ustaje z chwilą ustania stosunku pracy, czyli wtedy, gdy najbardziej potrzebujesz ochrony. Wtedy z pomocą przychodzi tajemnica przedsiębiorstwa i zakaz konkurencji, pod warunkiem, że zadbasz o to, by je mieć. Poniżej opisuję te możliwości.

Chcesz chronić swoich klientów przed przejęciem?

Zapytaj mnie o telefoniczną konsultację.

+48 604239125 

[email protected]

Robert Solga
radca prawny

Spis treści:

Obowiązek lojalności, dbania o dobro zakładu pracy i zachowania w poufności informacji, których ujawnienie może narazić pracodawcę na szkodę

Tajemnica przedsiębiorstwa jako sposób na ochronę klientów

Umowa o zakazie konkurencji

Nieuczciwa konkurencja

Podsumowanie

Obowiązek lojalności pracownika, dbania o dobro zakładu pracy i zachowania w poufności informacji, których ujawnienie może narazić pracodawcę na szkodę.

Są to obowiązki pracownika, które wynikają z samego tylko faktu bycia pracownikiem. Nawet jeżeli nic na ten temat nie napiszemy w umowie o pracę. Po prostu działa tu Kodeks pracy, który uzupełnia obowiązki stron, zarówno pracodawcy, jak i pracownika.

O ile o uprawnieniach pracownika z Kodeksu pracy wie każdy, ponieważ nawet jeżeli o nich zapomnimy, to pracownicy i odpowiednie instytucje nam o nich przypomną, o tyle już uprawnienia pracodawcy, i odpowiadające im obowiązki pracowników, już nie są tak nagłaśniane.

Zgodnie z przepisem art. 100 § 2 pkt. 4 Kodeksu pracy, pracownik jest zobowiązany dbać o dobro zakładu pracy, chronić jego mienie oraz zachować w tajemnicy informacje, których ujawnienie mogłoby narazić pracodawcę na szkodę. Jest to jeden z podstawowych obowiązków pracownika.

Sądy przyjmują, że te obowiązki są w wielu sytuacjach równe zakazowi konkurencji. Oznacza to, że pracownik w czasie trwania umowy o pracę nie może rywalizować z pracodawcą o tych samych klientów. Zatem obsługiwanie klientów pracodawcy poza firmą pracodawcy, albo przekazywanie informacji o nich innym osobom, będzie z reguły naruszeniem tych zobowiązań.

Naruszenie tych obowiązków najczęściej jest umyślne. Trudno sobie wyobrazić nieumyślne obsługiwanie klientów pracodawcy poza firmą pracodawcy. Oznacza to, że pracownik ponosi wówczas odpowiedzialność odszkodowawczą w pełnej wysokości, nielimitowaną do trzech miesięcznych wynagrodzeń, obejmującą cały utracony zysk pracodawcy. Zgodnie bowiem z art. 122 Kodeksu pracy, jeżeli pracownik umyślnie wyrządził szkodę, jest obowiązany do jej naprawienia w pełnej wysokości.

Polecam artykuł na moim blogu o sprawie, w której sąd przyznał pracodawcy odszkodowanie za przejęcie klientów z naruszeniem tego obowiązku.

Odszkodowanie za przejęcie klientów bez umowy o zakazie konkurencji

Musisz jednak pamiętać, że obowiązek dbania o dobro zakładu pracy ustaje z chwilą ustania stosunku pracy. Od tego momentu były już pracownik może z tobą rywalizować o twoich klientów, jeżeli nie stosujesz tajemnicy przedsiębiorstwa albo zakazu konkurencji.

Tajemnica przedsiębiorstwa jako sposób na ochronę klientów w firmie transportowej i spedycyjnej

Jeżeli chcesz aktywnie chronić swoich klientów, powinieneś stosować w firmie tajemnicę przedsiębiorstwa. Chroni ona informacje o klientach zarówno w czasie trwania umowy o pracy, jak i po jej ustaniu.

Naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa, czyli na przykład wykorzystanie albo ujawnienie informacji o klientach, ich potrzebach czy stosowanych cenach, rodzi odpowiedzialność odszkodowawczą oraz odpowiedzialność karną. Nie tylko po stronie pracownika, ale również po stronie jego nowego pracodawcy. Jest to więc bardzo silne narzędzie. W przeciwieństwie jednak do pracowniczego obowiązku dbania o dobro zakładu pracy, tajemnica przedsiębiorstwa nie powstaje „sama z siebie”. Trzeba ją utworzyć.

Tajemnica przedsiębiorstwa to prawo do informacji, które powstaje, jeżeli konkretna informacja jest poufna, ma wartość gospodarczą, a pracodawca podjął wobec niej należyte działania w celu zachowania poufności.

Naruszeniem tajemnicy przedsiębiorstwa jest jej ujawnienie, wykorzystanie lub bezprawne pozyskanie (art. 11 ustawny o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji).

Co to jest tajemnica przedsiębiorstwa i jak ją utworzyć.

Odpowiedzialność odszkodowawcza spedytora za naruszenie przejęcie klientów na podstawie tajemnicy przedsiębiorstwa.

Odpowiedzialność karna spedytora za przejęcie klientów. Analiza wyroku sądu karnego.

Jeżeli chcesz wprowadzić w swojej firmie tajemnicę przedsiębiorstwa, warto zacząć od umowy o zachowaniu poufności.

Wzór umowy o zachowaniu poufności znajdziesz tutaj.

Tajemnica przedsiębiorstwa w wielu sytuacjach jest bardzo skuteczna, ale nie oznacza zakazu konkurencji. Jeżeli chcesz, by twój były pracownik w ogóle nie konkurował z tobą, ani nie pracował dla konkurenta, musisz pójść krok dalej i podpisać z nim umowę o zakazie konkurencji.

Umowa o zakazie konkurencji jako sposób na ochronę klientów

Umowa o zakazie konkurencji powoduje, że w zakresie w niej określonym pracownik nie może prowadzić działalności konkurencyjnej wobec pracodawcy ani też świadczyć pracy w ramach stosunku pracy lub na innej podstawie na rzecz podmiotu prowadzącego taką działalność.

Mamy dwa rodzaje umów o zakazie konkurencji: w czasie trwania umowy o pracę i po jej ustaniu. Nas bardziej interesuje ta druga, chociaż oczywiście warto zawierać obie.

W przeciwieństwie do tajemnicy przedsiębiorstwa, zakaz konkurencji po ustaniu stosunku pracy jest odpłatny i musi być ograniczony terminem. W uproszczeniu, musimy płacić byłemu pracownikowi odszkodowanie za powstrzymanie się od działalności konkurencyjnej w wysokości co najmniej 25% wcześniejszego wynagrodzenia. Jeżeli umowa o zakazie konkurencji jest dobrze napisana, pozwala ona pracodawcy na jej wcześniejsze rozwiązanie bez konsekwencji finansowych. Więcej o tej umowie znajdziesz w wielu artykułach na moimi blogu.

Umowa o zakazie konkurencji – 6 rzeczy, które musisz wiedzieć, zanim ją podpiszesz

Zakaz konkurencji dla spedytora i tajemnica przedsiębiorstwa jako sposób na zabezpieczenie bazy klientów

Zwalczanie nieuczciwej konkurencji

Niezależnie od tajemnicy przedsiębiorstwa i zakaz konkurencji, wszyscy przedsiębiorcy są zobowiązani do uczciwego konkurowania. Nieuczciwa konkurencja jest zakazana. Może więc być tak, że ktoś nie narusza tajemnicy przedsiębiorstwa ani zakazu konkurencji, a mimo to dopuszcza się czynu nieuczciwej konkurencji na naszą szkodę. Więcej na ten temat znajdziesz w artykule o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.

Nieuczciwa konkurencja – co to jest, przykłady i jak bronić się przed nieuczciwą konkurencją

Podsumowanie

Tajemnica przedsiębiorstwa z umową o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy to wszystko co możesz zrobić, by zabezpieczyć się przed utratą klientów w związku z odejściem pracownika.

Jeżeli chcesz dowiedzieć się więcej na ten temat, polecam zapoznanie się z webinarem, który dostępny jest tutaj.

Link do webinaru

Jeżeli natomiast potrzebujesz pomocy prawnej, zarówno na etapie zabezpieczenia firmy jak i dochodzenia roszczeń w razie przejęcia klientów, nawet jeżeli nie masz z pracownikiem podpisanej żadnej umowy, to zapraszam do kontaktu.