Kara umowna za naruszenie zakazu konkurencji budzi duże emocje, zarówno po stronie pracownika, jak i pracodawcy. I słusznie, gdyż w razie naruszenia zakazu konkurencji, kara umowna bardzo ułatwia dochodzenie roszczeń. Jest to punkt wyjścia, który każdy musi uwzględniać. Nie oznacza to jeszcze, że kwota wpisana w umowie utrzyma się w stu procentach w sądzie, niemniej to na pozwanym pracowniku spoczywał będzie ciężar wykazania, że kara umowna jest rażąco wygórowana.

Forrest Gump powiedział, że widział wszystkie rodzaje deszczu. Przez moje ręce przeszło tyle umów o zakazie konkurencji, że mógłbym powiedzieć, że wiedziałem już wszystkie rodzaje kar umownych.

Oczywiście, to nieprawda, nie widziałem wszystkiego. Żaden prawnik czegoś takiego nie powie. Coraz trudniej jednak spowodować, że podniesie mi się brew ze zdziwienia. Częściej za to podnosi mi się ciśnienie, gdy widzę bezsensowny zapis. No ale do rzeczy.

Przeczytaj też: Co z tą karą umowną za naruszenie zakazu konkurencji?

Warto zastanowić się, jaka ma być wysokość kary umownej. Przy okazji warto też pamiętać, żeby się nie ośmieszyć, proponując pracownikowi absurdalnie wysoką karę umowną. Kara umowna ze swej natury ma charakter represyjny i prewencyjny, ale musi uwzględniać też wysokość szkody, jaka może powstać w razie naruszenia zakazu konkurencji.

Jak ustalić wysokość kary umownej za naruszenie zakazu konkurencji?

Widziałem kary umowne uzależnione od wysokości wynagrodzenia, stałe, zmienne, skuteczne, bezskuteczne, za niskie, za wysokie. Możliwe do wyliczenia i niemożliwe do wyliczenia. Wszystkie. Ale najbardziej denerwują mnie te, w których nie ma możliwości dochodzenia odszkodowania przewyższającego zastrzeżoną karę. Oczywiście, gdy jest to niekorzystne mojego klienta.

Dlatego pamiętaj, że niezależnie od tego, jak opiszesz karę umowną, zawsze dodaj zapis, że można dochodzić odszkodowania przewyższającego zastrzeżoną karę. Dlaczego? Dlatego, że jeżeli tego nie zrobisz, kara umowna będzie twoim jedynym odszkodowaniem, nawet jeżeli poniesiesz wyższą szkodę (art. 484 § 1 k.c.).

Przeczytaj też: 5 wskazówek, jak napisać dobrą umowę o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy

Najczęściej widuję karę umowną jako określoną kwotę, na przykład dziesięć, pięćdziesiąt albo sto tysięcy złotych. Zaletą tego rozwiązania jest funkcja odstraszająca. Pięćdziesiąt tysięcy złotych wygląda groźniej, niż na przykład pięciokrotność wynagrodzenia. Wadą natomiast jest to, że raz zastrzeżona kara nie ulega waloryzacji w związku ze wzrostem wynagrodzenia pracownika. Dlatego w praktyce to ta druga forma, uzależniona od wysokości wynagrodzenia lub odszkodowania za powstrzymanie się od działalności konkurencyjnej, może być dla pracodawcy korzystniejsza.

Kara umowna może być wielokrotnością wynagrodzenia, odszkodowania za powstrzymanie się od działalności konkurencyjnej lub innych wartości. Ważne jest jednak to, by była obiektywnie wyliczalna. W przeciwnym wypadku w razie sporu może być uznana za nieprawidłowo zastrzeżoną.

Przeczytaj też: 82.323 zł kary umownej za złamanie zakazu konkurencji przez zleceniobiorcę i nieodpłatny zakaz konkurencji w umowie zlecenia

Maksymalna wysokość kary umownej za naruszenie zakazu konkurencji? Miarkowanie kary umownej.

Czasami kara umowna jest bardzo wysoka. Różnie z tym bywa. Raz jest po prostu oczywiście zawyżona, jak na przykład milion złotych w przypadku pracownika zarabiającego minimalne wynagrodzenie, a kiedy indziej po prostu wydaje się, że przy zawieraniu umowy nieco przestrzelono.

W takich wypadkach pracownik ma prawo w sądzie żądać miarkowania kary umownej, czyli jej zmniejszenia. Pracownik może żądać zmniejszenia kary umownej, jeżeli wykonał swoje zobowiązanie w znacznej części lub gdy kara umowna jest rażąco wygórowana (art. 484 § 2 k.c.).

Kara umowna może być rażąco wygórowana już w momencie jej zastrzegania albo stać się rażąco wygórowaną w następstwie późniejszych okoliczności, do których zalicza się fakt, że szkoda pracodawcy jest znikoma, wskutek czego zachodzi rażąca dysproporcja między wysokością szkody a wysokością należnej kary (np.: wyroki Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2004 r., I PK 222/03, oraz z dnia 25 stycznia 2018 r., II PK 301/16).

Czy kara umowna powinna być odpowiednikiem wysokości odszkodowania za powstrzymanie się od działalności konkurencyjnej?

Wyrobiła się już obiegowa opinia, mająca źródło w wyrokach Sądu Najwyższego, że kara umowna za naruszenie zakazu konkurencji nie powinna rażąco odbiegać od odszkodowania (wynagrodzenia karencyjnego) należnego pracownikowi za powstrzymanie się od działalności konkurencyjnej albo od wynagrodzenia.

Mówi się, że ustalając wysokość odszkodowania za powstrzymanie się od działalności konkurencyjnej, pracodawca w istocie wycenia wartość zakazu konkurencji. Wartości te nie powinny rażąco odbiegać od siebie, choć nie chodzi o zapewnienie ekwiwalentności (tak np.: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 2004 r., I PK 222/03 i z dnia 15 września 2015 r., II PK 242/14).

Większość pracowników skupia się na pierwszej części zdania, która mówi, że wartości te nie powinny rażąco od siebie odbiegać. Dochodzą do wniosku, że kara umowna powinna być równa odszkodowaniu za powstrzymanie się od działalności konkurencyjnej. I po krzyku. Sprawa załatwiona. Skoro odszkodowanie, za cały okres zakazu konkurencji, wynosi na przykład dziesięć tysięcy złotych, a zastrzeżona w umowie kara umowna wnosi sto tysięcy złotych, to sąd zasądzi dziesięć tysięcy złotych. Nie ma się czego bać. No nie do końca.

Jest jeszcze ta część zdania z której wynika, że tu nie chodzi o ekwiwalentność. Obie kwoty nie muszą być sobie równe. Widziałem wiele wyroków, w których sądy zasądziły na rzecz pracodawcy karę umowną wielokrotnie przewyższającą należne pracownikowi odszkodowanie za powstrzymanie się od działalności konkurencyjnej. Wszystko zależy od okoliczności (np. wyrok SN z dnia 25 stycznia 2018 r., II PK 301/16,  znajdziesz tutaj).

Kiedy kara umowna może być wyższa od odszkodowania za powstrzymanie się od działalności konkurencyjnej

Czym kierują się sądy, wydając takie wyroki? Biorą pod uwagę nie tylko proste porównanie obu wartości, ale takie okoliczności jak:

  • szeroki dostęp byłego pracownika do wartościowych informacji, zajmowane stanowisko,
  • zachowanie byłego pracownika po rozwiązaniu umowy o pracę, w tym rozpoczęcie działalności konkurencyjnej bezpośrednio lub wkrótce po zakończeniu umowy o pracę,
  • rodzaj działalności konkurencyjnej prowadzonej przez nowego pracodawcę, czy były i nowy pracodawca są bezpośrednimi konkurentami, intensywnie walczącymi o tych samych klientów na tym samym terytorium,
  • premedytacja przy podjęciu działalności konkurencyjnej,
  • celowe, świadome i zawinione naruszanie zakazu konkurencji i szkodzenie byłemu pracodawcy,
  • wysokość rzeczywistej lub potencjalnej szkody poniesionej przez pracodawcę.

Mając to wszystko na uwadze, nie należy obawiać się zastrzegania kary umownej w wysokości przekraczającej należne pracownikowi wynagrodzenie karencyjne. Należy przy tym zachować, jak zwykle, zdrowy rozsądek.

Przeczytaj też: 5 wskazówek, jak napisać dobrą umowę o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy

Zdjęcie autorstwa stevepb 

Bądź na bieżąco!

Zapisując się, wyrażasz zgodę na przesyłanie na podany adres e-mail informacji o nowościach, promocjach, produktach i usługach autora bloga Tajemnica Przedsiębiorstwa.

Wiadomości wysyłam nieczęsto, a Twoje dane będą u mnie bezpieczne. Odwołanie zgody będzie możliwe w każdej chwili. Informacje o tym, jak przetwarzam dane osobowe możesz znaleźć w polityce prywatności.

Zapisałeś się, sprawdź swoją skrzynkę e-mail i potwierdź chęć otrzymywania moich listów.

Podobał Ci się ten artykuł? Zapisz się, będziesz na bieżąco.

Zapisując się, wyrażasz zgodę na wysyłanie na podany adres email informacji o nowościach na blogu i o mojej ofercie.

Super, że chcesz pozostać w kontakcie. Sprawdź swoją skrzynkę e-mai i potwierdź zapis.

Zapisz się na szkolenie!

Zapisując się, wyrażasz zgodę na przesłanie na podany adres e-mail informacji o szkoleniu i przekazanie danych organizatorowi szkolenia. 

Informacje o tym, jak przetwarzam dane osobowe możesz znaleźć w polityce prywatności.

Zapisałeś się na szkolenie.